Recenzija programa Kulturnog centra Rex : (Do)Govorni programi 2016-2017.

17. 11. 2017

(Do)Govorni program je naziv serije seminara , okruglih stolova, i performansa koji se poslednjih godinu dana kontinuirano izvode u Kulturnom centru REX sa zadatkom da budu odgovor na muk koji proizvodi akademski estamblišment i intelektualna scena odnosno da svedoči o načinu na koji ovi izuzetno važni i strukturni pogoni proizvodnje državne ideologije saučestvuju u završnim radovima na uspostavljanju kulturne i ideološke hegemonije desnice u Srbiji.

(Do)Govorni program je izrastao kao ekstenzija Govornog programa koji je KC Reks produkovao poslednjih sedam godina a koji je bio odgovor na raspad i konfuziju na sceni savremene umetnosti i rano pojavljivanje levičarskih mikro organizacija, kružoka i inicijativa nakon 2000. godine, ali sada sa zadatkom da iskustva koja je stekao u načinima formiranja setinga za diskusiju i razgovor obogati novim formama koje u sebe uključuju aktivistički pokušaj prepada na stabilnu i dovršenu desnu kulturnu hegemoniju: seminar u kome se uživo diskutuje i zajednički čita i polemiše dosadašnji standard pisane istorija Kosova i zagovara urgencija pisanja  jedne nove istorije, često sa akterima i piscima istorije kao diskutantima; čitanje levičarskih drama koje nemaju kontekst niti tradiciju unutar okvira beogradske pozorišne ideologije; izvođenje performansa i izlaganje radova koje diskutuje u momentu njihovog  izlaganja a koji provociraju i neprikazivi su unutar izlagačkih prostora na beogradskoj sceni; istraživački projekti koji se javno  diskutuju u samom istraživačkom procesu a tiču se načina na koji muzejske institucije saučestvuju u implementaciji revizionističkog aparatusa stvorenog kroz višedecenijsku dominaciju tema i ideja koje negiraju ishod  II svetskog rata, aparatusa koji je oformljen u sferama zakonodavsta, tužilaštva i suda odnosno političkog konsenzusa svih političkih partija; preispitivanje savremenog i istorijskog fašizma kroz okrugle stolove u kome su akteri istraživači, mislioci koji ne saučestvuju i nisu saučestvovali u izgradnji desne kulturne i ideološke hegemonije.

Svaka od ovih novih formi su intervencije koje omogućavaju da se formira prostor za govor koji nestaje u zjapu koji stoji između državnih aparata i društva koje je dezorganizovano, konfuzno i gotovo nemoćno da se organizuje ili samoorganizuje. Ove forme su upravo poziv na  samoorganizaciju društva i one jesu mesta samoorganizacije društva jer okuplaju teme, ljude i ideje koji su na  raznorazne načine isključeni iz dominantnih diskursa moći: zaboravljene, prećutane knjige i tekstove, neakademsku inteligenciju, protagoniste aktivističke scene, mislioce i aktere scene drugih regiona i gradova u Srbiji, teme i ljude koji svoje stavove iznose na društvenim mrežama i nepoznati su široj javnosti, dovršavanju otpočetih a nezavršenih  diskusija i polemika van glavnog toka javnosti, uključivanje mikro grupa, inicijativa i neformalnih studentskih organizacija, nekadašnje naučnike, teoretičare, umetnike čije su ideje izvan diskusije i cirkulacije, studente koji se samoorganizuju, druge NVO grupe, političke inicijative.... Spisak aktera je nezavršen i okupljaju ih uglavnom nepovezani i međusobno neprepoznati pokušaji suprotstavljanja desnoj ideološkoj i kulturnoj hegemoniji.

Danas kada je desna hegemonija našla svoj politički izraz u koaliciji političkih partija koje uspešno praktikuju društveni konzervativizam i liberalizam i kada ova koalicija nesmetano ideološki kontroliše čitav evropski prostor, odnosno kada ne postoji nikakav nagoveštaj da postoji način da se suprostavi ovoj hegemoniji, ovaj način samoorganizovanja društva zahteva da se (Do)Govorni program iz faze aktivne reakcije na desnu hegemoniji preorjentiše iz svoje reaktivne faze i otvori nova pitanja i probleme koji neće robovati nametanju tema i ritma koje desna hegemonija sve vreme nameće i ima spreman mehanizam dezaktiviranja društvenih inicijativa. Drugim rečima (Do)Govorni program, da bi stvorio društveni punkt trebalo bi da otvori prostor ne samo kulturnom, umetničkom, intelektualnom delu društva nego da se obrati i nađe način da uvede aktere koji ne pripadaju krugu prekarne inteligencije nego svim isključenim slojevima i akterima društva i da sa njima pronađe jezik i način govora i dogovora.

Ako je u svojoj prvoj fazi Govorni program bio posvećen sceni savremene umetnosti i detektovanju i razvijanju novih formi i načina organizovanja govora, u drugoj se otvorio prema ključnim pitanjima i kritici dominatne ideološke hegemonije prepoznajući i artikulišući mehanizme formiranja i način funkcionisanja proizvodnje i reprodukcije hegemone ideologije, u novoj fazi (Do)Govorni program bi trebalo da se otvori prema akterima čitavog društva a ne samo prema onima koji već znaju da govore, nego prema onima kojima je konstitutivno oduzeta moć govora i artikulacije i da sa njima uđe u dogovore i pregovore o temama, idejama i načinima koji su nužni kako bi se odbranilo društvo.

Autor: Branimir Stojanović